Ngày nay, Armagnac được biết đến là loại brandy lâu đời nhất của Pháp với lịch sử hơn 700 năm. Tuy nhiên, ít ai biết rằng những mẻ Armagnac đầu tiên được tạo ra trong các tu viện và điền trang ở vùng Gascony bằng những chiếc nồi chưng cất rất thô sơ. Cùng Rượu Tốt khám phá câu hỏi Armagnac thời Trung Cổ được sản xuất như thế nào?
Nếu Cognac chỉ thực sự phát triển từ thế kỷ XVII, thì lịch sử của Armagnac đã bắt đầu từ đầu thế kỷ XIV.
Tài liệu cổ nhất nhắc đến Armagnac được ghi nhận vào năm 1310, khi Vital du Four, một tu sĩ dòng Phanxicô hoàn thành bản thảo Liber de Vinis (Cuốn sách về các loại rượu). Trong tác phẩm này, ông mô tả hơn 40 công dụng của loại eau-de-vie được chưng cất từ rượu vang vùng Gascony, từ hỗ trợ tiêu hóa đến bảo quản thực phẩm và sử dụng trong y học.
Đây được xem là tài liệu sớm nhất chứng minh sự tồn tại của Armagnac và cũng là lý do loại rượu này thường được gọi là loại brandy lâu đời nhất của Pháp.
Trong thời Trung Cổ, rượu chưng cất chưa được xem là thức uống để thưởng thức. Người dân vùng Gascony chủ yếu sử dụng eau-de-vie như một loại dược liệu. Các thầy thuốc và tu sĩ tin rằng rượu chưng cất có thể sát khuẩn, bảo quản thảo dược, hỗ trợ tiêu hóa và làm ấm cơ thể trong mùa đông.
Thời kỳ này, tuổi thọ trung bình còn thấp, điều kiện vệ sinh hạn chế và nước uống không phải lúc nào cũng an toàn. Vì vậy, eau-de-vie được xem là một chất lỏng có giá trị, thường chỉ xuất hiện trong các tu viện, lâu đài hoặc gia đình quý tộc. Mãi nhiều thế kỷ sau, Armagnac mới dần trở thành thức uống dành cho giới sành rượu.
Nguồn gốc của phương pháp này bắt đầu từ thế giới Ả Rập, nơi các học giả Hồi giáo đã phát triển các phương pháp để chưng cất tinh dầu và dược liệu. Từ thế kỷ XII–XIII, thông qua các tuyến thương mại và các trường đại học châu Âu, kỹ thuật này được truyền sang miền nam nước Pháp.
Các tu sĩ và thầy thuốc ở Gascony nhanh chóng nhận ra rằng rượu vang cũng có thể được chưng cất để tạo ra một loại chất lỏng có nồng độ cồn cao, dễ bảo quản hơn nhiều so với rượu vang thông thường.
Những chiếc alambic đầu tiên được làm bằng đồng, có cấu tạo khá đơn giản gồm nồi đun, nắp hình vòm và ống dẫn hơi ngưng tụ. Chính những thiết bị thô sơ này đã đặt nền móng cho ngành Armagnac sau này.
Người dân Gascony sử dụng các giống nho địa phương có sẵn trong vùng, bao gồm tiền thân của Folle Blanche, Colombard, Ugni Blanc và nhiều giống bản địa khác đã biến mất theo thời gian.
Những giống nho này có điểm chung là độ axit cao và lượng đường không quá lớn. Khi lên men, chúng tạo ra loại rượu vang trắng khô với nồng độ cồn thấp nhưng rất phù hợp để chưng cất.
Khác với Cognac ngày nay phải chưng cất hai lần, Armagnac thời Trung Cổ chủ yếu chỉ trải qua một lần chưng cất.
Rượu vang sau khi lên men được đổ trực tiếp vào nồi đồng và đun trên lửa củi. Hơi rượu bốc lên sẽ đi qua hệ thống làm mát rồi ngưng tụ thành chất lỏng có nồng độ khoảng 52–60% ABV. Phương pháp chưng cất một lần giữ lại nhiều hợp chất thơm từ trái cây và đất trồng hơn, tạo nên phong cách mạnh mẽ, mộc mạc và giàu cá tính.
Câu trả lời là không. Trong những thế kỷ đầu, nhiều mẻ eau-de-vie được sử dụng khá sớm sau khi chưng cất phục vụ mục đích y học.
Mãi đến khi hoạt động buôn bán phát triển từ thế kỷ XV–XVI, người sản xuất nhận thấy rằng rượu được vận chuyển trong thùng gỗ sồi Gascony trở nên mềm mại và thơm hơn sau một thời gian.
Ban đầu, thùng gỗ chỉ là phương tiện chứa và vận chuyển. Nhưng theo thời gian, người ta phát hiện quá trình tiếp xúc với gỗ đã tạo nên màu hổ phách cùng những hương vani, gia vị, trái cây khô và hạt rang đặc trưng.
Bí quyết sản xuất Armagnac chủ yếu được truyền miệng giữa các thế hệ. Các gia đình sở hữu điền trang sẽ lưu giữ kinh nghiệm về thời điểm thu hoạch nho, kỹ thuật lên men, cách điều chỉnh nồi chưng cất và lựa chọn thùng gỗ.
Đó là lý do nhiều nhà Armagnac ngày nay như Château de Lacquy, Château de Ravignan, Castarède hay Dartigalongue vẫn được điều hành bởi các gia đình đã gắn bó với vùng Gascony suốt nhiều thế kỷ.
Dù đã trải qua hơn bảy thế kỷ phát triển, nhiều dấu ấn của thời Trung Cổ vẫn còn được gìn giữ. Một số nhà sản xuất vẫn sử dụng alambic armagnacais – loại nồi chưng cất liên tục có nguồn gốc từ thế kỷ XIX nhưng kế thừa nguyên lý chưng cất cổ.
Nhiều hầm ủ vẫn đặt trong các tòa nhà bằng đá dày với nền đất tự nhiên để duy trì nhiệt độ ổn định quanh năm. Không ít điền trang gia đình còn lưu giữ những cuốn sổ ghi chép về mùa vụ, thời tiết và phương pháp sản xuất được truyền qua nhiều thế hệ.
Quan trọng hơn, Armagnac vẫn giữ truyền thống đề cao niên vụ (Vintage). Thay vì pha trộn để tạo hương vị đồng nhất như Cognac, nhiều nhà sản xuất lựa chọn đóng chai theo từng năm thu hoạch, phản ánh chân thực điều kiện khí hậu và terroir của mỗi vụ nho. Đây được xem là một trong những nét đặc trưng có nguồn gốc từ cách làm rượu của người Gascony từ nhiều thế kỷ trước.
Đừng quên theo dõi trang tin tức của cửa hàng Rượu Tốt để cập nhật thêm những thông tin thú vị khác về thế giới rượu mạnh!
