Hiện nay trên trang Master of Malt đã có gần 150 thuật ngữ về rượu Whisky. Tuy nhiên trong bài viết này, Rượu Tốt đã tổng hợp ra được 30 thuật ngữ phổ biến nhất, thường gặp nhất khi đọc nhãn chai, tìm hiểu tasting note.
Các thuật ngữ này được chia thành 3 cấp độ: cơ bản, trung cấp và chuyên sâu nhẹ, giúp người mới dễ tiếp cận hơn mà không bị “ngợp” bởi quá nhiều khái niệm kỹ thuật. Nếu bạn đang bắt đầu tìm hiểu whisky, đây sẽ là "bộ từ vựng" nền tảng giúp bạn hiểu rõ hơn về loại rượu mình đang uống, từ phong cách, cách thưởng thức cho đến quy trình sản xuất và đóng chai.
Thuật ngữ về rượu Whisky cơ bản
- ABV - Nồng độ cồn: viết tắt của Alcohol by Volume, thể hiện phần trăm cồn trong chai. Ví dụ, whisky 40% ABV nghĩa là trong tổng thể tích rượu có 40% cồn.
- Blended Malt - Whisky mạch nha pha trộn: sự pha trộn của nhiều loại malt whisky đến từ hơn một nhà máy chưng cất, nhưng không pha grain whisky. Có thể hiểu đơn giản như “blend của nhiều single malt”.
- Blended Whisky - Whisky pha trộn: whisky được tạo ra bằng cách phối trộn malt whisky với grain whisky. Dòng này thường có hương vị ổn định, dễ uống và dễ tiếp cận với số đông.
- Bourbon - Whiskey Mỹ từ bắp: whiskey Mỹ được làm từ hỗn hợp ngũ cốc có tối thiểu 51% bắp, thường ủ trong thùng gỗ sồi mới đã đốt cháy bên trong. Bourbon hay có hương ngọt, vani, caramel và gỗ nướng.
- Dram - Một ly whisky nhỏ: cách gọi một lượng whisky nhỏ để uống hoặc thưởng thức. Trong cộng đồng whisky, “một dram” thường chỉ một ly nhỏ để nhâm nhi.
- Grain Whisky - Whisky ngũ cốc: whisky được làm từ các loại ngũ cốc như bắp, lúa mì, lúa mạch đen hoặc lúa mạch. Grain whisky thường nhẹ hơn và hay được dùng trong blended whisky.
- Malt Whisky - Whisky mạch nha: whisky được làm từ mạch nha, thường dùng lúa mạch đã nảy mầm một phần rồi sấy khô. Đây là nền tảng quan trọng của nhiều dòng whisky, đặc biệt là single malt.
- Neat - Uống nguyên bản: cách uống whisky không thêm đá, không thêm nước, không pha mixer. Phù hợp khi muốn cảm nhận rõ hương vị gốc của whisky.
- On the Rocks - Uống với đá: cách uống whisky rót trực tiếp lên đá. Đá giúp rượu mát hơn, dễ uống hơn, nhưng khi tan có thể làm loãng hương vị.
- Proof - Độ proof: cách người Mỹ biểu thị nồng độ cồn của whiskey. Thông thường, proof bằng hai lần ABV, ví dụ whisky 50% ABV tương đương 100 proof.
- Scotch - Whisky Scotland: whisky được sản xuất hoàn toàn tại Scotland, ủ tối thiểu ba năm trong thùng gỗ sồi và khi đóng chai phải đạt tối thiểu 40% ABV.
- Single Malt Whisky - Whisky mạch nha đơn: trong ngữ cảnh Scotch, đây là whisky được sản xuất tại một nhà máy chưng cất duy nhất, làm từ nước và 100% mạch nha lúa mạch, chưng cất bằng nồi đồng pot still và ủ trong thùng gỗ sồi ít nhất ba năm.
Thuật ngữ về rượu Whisky cơ bản trung cấp
- Age Statement - Tuổi rượu: số tuổi ghi trên nhãn chai, thể hiện tuổi của loại whisky trẻ nhất có trong chai. Ví dụ, chai 12 năm có thể chứa whisky 12 năm, 15 năm hoặc 16 năm, nhưng thành phần trẻ nhất vẫn 12 năm.
- Cask/ Barrel - Thùng ủ: thùng gỗ sồi dùng để ủ whisky. Trong quá trình ủ, whisky hấp thụ hương vị từ gỗ như vani, caramel, gia vị, tannin và trái cây khô.
- Cask Finish - Hoàn thiện trong thùng phụ: quá trình chuyển whisky sang một loại thùng khác sau giai đoạn ủ chính, ví dụ thùng sherry, rum hoặc wine, nhằm bổ sung thêm hương vị và chiều sâu.
- Finish - Hậu vị: hương vị còn lại sau khi nuốt whisky. Finish có thể ngắn, vừa hoặc dài, một chai có finish dài thường để lại dư vị rõ như khói, gỗ, tiêu, mật ong hoặc trái cây khô.
- NAS/ No Age Statement - Không ghi tuổi rượu: những chai whisky không ghi số năm ủ trên nhãn. Dạng này thường được phối trộn từ nhiều thùng hoặc nhiều độ tuổi khác nhau để đạt hương vị mong muốn.
- Nose/ Nosing - Hương khi ngửi: “nose” chỉ hương thơm của whisky, còn “nosing” chỉ hành động ngửi whisky để cảm nhận hương. Đây là bước quan trọng khi tasting.
- Palate - Vị khi uống: cảm nhận hương vị của whisky trong miệng. Khi nói “on the palate”, người ta đang mô tả rượu có vị ngọt, cay, khói, trái cây, gỗ sồi, socola, mật ong hoặc gia vị.
- Peaty/ Peated - Hương khói than bùn: dùng để mô tả whisky có mùi khói đặc trưng từ than bùn. Whisky peated thường gợi hương khói, đất ẩm, thuốc sát trùng, nhựa đường hoặc hương biển.
- Single Barrel - Thùng đơn: whisky được lấy từ một thùng ủ riêng lẻ, thay vì phối trộn từ nhiều thùng khác nhau. Vì mỗi thùng có cá tính riêng, single barrel thường mang tính độc bản hơn.
- Small Batch - Mẻ nhỏ: whisky được tạo ra bằng cách chọn và phối trộn một số lượng tương đối nhỏ các thùng. Thuật ngữ này phổ biến trong whiskey Mỹ, nhưng không phải lúc nào cũng có tiêu chuẩn pháp lý cố định.
Xem thêm: https://ruoutot.net/danh-muc/ruou-manh.
Thuật ngữ về rượu Whisky chuyên sâu
- Bottled-in-Bond - Đóng chai theo chuẩn bonded của Mỹ: thuật ngữ dành cho whiskey Mỹ đáp ứng một số yêu cầu như sản xuất trong một mùa chưng cất, bởi một nhà chưng cất, tại một nhà máy chưng cất, ủ tối thiểu bốn năm trong kho ngoại quan và đóng chai ở 50% ABV, tức 100 proof.
- Cask Strength/ Barrel Proof - Nồng độ thùng nguyên bản: whisky được đóng chai ở nồng độ gần với nồng độ tự nhiên sau quá trình ủ, thường không pha loãng hoặc pha rất ít nước. Những chai này thường có ABV cao, phổ biến trên 50%.
- Chill-filtration - Lọc lạnh: phương pháp làm lạnh whisky rồi lọc để loại bỏ các hợp chất có thể gây vẩn đục khi rượu gặp nhiệt độ thấp hoặc khi thêm nước/đá. Cách này giúp rượu trong hơn, nhưng có thể làm giảm một phần hương vị và độ dày.
- Distilled and Bottled By / Produced By - Chưng cất và đóng chai bởi / sản xuất bởi: các cụm từ trên nhãn giúp người mua hiểu chai whisky do ai chưng cất, ai đóng chai hoặc ai đứng tên sản xuất. Khi đọc whiskey Mỹ, các cụm này giúp phân biệt whisky do chính thương hiệu chưng cất với whisky được mua nguồn từ nhà chưng cất khác.
- Full Proof - Nồng độ bằng lúc vào thùng: whisky được đóng chai ở mức nồng độ tương đương với nồng độ khi rượu được đưa vào thùng ủ. Full proof nhấn mạnh việc đưa rượu về đúng proof ban đầu lúc vào thùng.
- Mash Bill - Tỷ lệ ngũ cốc: danh sách và tỷ lệ các loại ngũ cốc dùng để sản xuất whiskey, đặc biệt phổ biến trong whiskey Mỹ. Một mash bill có thể gồm corn, rye, wheat và barley, tỷ lệ từng loại ảnh hưởng đến vị ngọt, cay, mềm hoặc đậm của whiskey.
- NCF / Non Chill-Filtered - Không lọc lạnh: whisky không trải qua quá trình lọc lạnh trước khi đóng chai. Nhiều người thích NCF vì cho rằng rượu giữ được nhiều body, dầu tự nhiên và hương vị hơn.
- Reserve - Phiên bản chọn lọc: thường được dùng để gợi ý rằng nhà sản xuất đã lựa chọn một số thùng đặc biệt cho phiên bản này. Tuy nhiên, “reserve” không phải lúc nào cũng có tiêu chuẩn pháp lý rõ ràng, nên nên hiểu như thuật ngữ nhãn chai hoặc trong marketing.
Nắm được những thuật ngữ về rượu Whisky phổ biến sẽ giúp bạn tự tin hơn khi chọn mua rượu, đặc biệt khi đứng trước nhiều dòng chai khác nhau tại cửa hàng rượu ngoại. Thay vì chỉ nhìn vào thương hiệu hay giá bán, bạn có thể hiểu rõ hơn về phong cách rượu, cách sản xuất, nồng độ, thời gian ủ và những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hương vị trước khi đưa ra lựa chọn.
