Ít ai biết rằng, để trở thành một trong những loại rượu mạnh danh giá nhất thế giới, Cognac đã trải qua không ít biến cố lịch sử. Cùng Rượu Tốt nhìn lại 5 cột mốc quan trọng đã làm nên lịch sử của loại rượu biểu tượng nước Pháp này.
Lịch sử Cognac bắt đầu từ khoảng thế kỷ XII, khi vùng Charente ở phía Tây Nam nước Pháp nổi tiếng với nghề trồng nho và sản xuất rượu vang trắng. Nhờ nằm gần cửa sông Charente và Đại Tây Dương, rượu vang từ đây được xuất khẩu sang Anh, Hà Lan và các quốc gia Bắc Âu bằng đường biển.
Tuy nhiên, việc vận chuyển kéo dài nhiều tuần khiến rượu vang thường bị giảm chất lượng hoặc hư hỏng trước khi đến nơi. Để giải quyết vấn đề này, các thương nhân Hà Lan đã bắt đầu chưng cất rượu vang. Họ gọi loại rượu này là brandewijn (rượu vang đốt), từ đó hình thành nên thuật ngữ "brandy" ngày nay.
Người Pháp sau đó cải tiến quy trình bằng kỹ thuật chưng cất hai lần trong nồi đồng Charentais. Khi loại rượu này được ủ trong thùng gỗ sồi nhiều năm, hương vị trở nên phong phú và tinh tế hơn rất nhiều. Đây chính là tiền thân của Cognac hiện đại.
Nếu có một sự kiện làm thay đổi hoàn toàn lịch sử Cognac thì đó chính là đại dịch Phylloxera vào cuối thế kỷ XIX.
Phylloxera là một loài rệp cực nhỏ có nguồn gốc từ Bắc Mỹ. Chúng tấn công bộ rễ cây nho, khiến cây dần suy yếu rồi chết sau vài năm. Khoảng những năm 1872–1875, Phylloxera bắt đầu xuất hiện tại vùng Cognac và nhanh chóng lan rộng.
Chỉ trong một thời gian ngắn, hàng triệu gốc nho bị phá hủy, nhiều nhà sản xuất mất trắng mùa vụ, còn hàng trăm nhà chưng cất buộc phải đóng cửa vì không còn nguyên liệu. Theo nhiều tài liệu lịch sử, hơn 80% diện tích vườn nho của vùng Cognac đã bị ảnh hưởng, khiến sản lượng rượu giảm xuống mức thấp chưa từng có. Đây được xem là cuộc khủng hoảng lớn nhất trong lịch sử ngành Cognac.
Sau nhiều năm nghiên cứu, các nhà khoa học phát hiện gốc ghép của giống nho Bắc Mỹ có khả năng kháng Phylloxera. Giải pháp này không chỉ cứu ngành Cognac mà còn được áp dụng rộng rãi trên khắp châu Âu.
Cũng sau biến cố này, giống Ugni Blanc dần thay thế nhiều giống nho truyền thống như Folle Blanche. Ugni Blanc có khả năng chống chịu tốt hơn, cho năng suất cao và đặc biệt phù hợp với quá trình chưng cất.
Ngày nay, khoảng 98% diện tích trồng nho tại vùng Cognac là giống Ugni Blanc. Có thể nói, nếu không có đại dịch Phylloxera, Cognac ngày nay có lẽ sẽ mang một phong cách hoàn toàn khác.
Ngay khi ngành Cognac dần phục hồi sau đại dịch Phylloxera, châu Âu lại bước vào hai cuộc Thế chiến.
Trong giai đoạn 1914–1918, hàng nghìn lao động tại vùng Cognac phải nhập ngũ. Thiếu nhân công khiến nhiều vườn nho không được chăm sóc đúng cách, trong khi hoạt động xuất khẩu gần như đình trệ.
Nhiều thùng Cognac vẫn tiếp tục được ủ trong hầm, nhưng thị trường tiêu thụ gần như đóng băng.
Cuộc chiến lần thứ hai còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng hơn. Trong thời kỳ nước Pháp bị quân Đức chiếm đóng, việc sản xuất và phân phối Cognac bị kiểm soát chặt chẽ. Không ít nhà chưng cất đã tìm cách cất giấu những thùng eau-de-vie quý trong các hầm rượu bí mật để tránh bị tịch thu.
Có những hầm rượu hàng trăm năm tuổi vẫn còn lưu giữ dấu tích của giai đoạn này, trở thành một phần thú vị trong lịch sử của nhiều thương hiệu Cognac nổi tiếng.
Mặc dù chiến tranh gây nhiều khó khăn, chính khoảng thời gian này cũng giúp nhiều nhà sản xuất nhận ra giá trị của việc lưu trữ eau-de-vie lâu năm, góp phần hình thành văn hóa ủ Cognac trong nhiều thập kỷ sau đó.
Nếu đại dịch Phylloxera cứu ngành Cognac khỏi nguy cơ biến mất, thì AOC chính là yếu tố bảo vệ danh tiếng của Cognac trên toàn thế giới.
Đầu thế kỷ XX, khi Cognac ngày càng nổi tiếng, nhiều nhà sản xuất ở ngoài vùng Cognac cũng bắt đầu sử dụng tên gọi "Cognac" cho sản phẩm của mình, dù quy trình và chất lượng không đáp ứng tiêu chuẩn. Điều này khiến người tiêu dùng khó phân biệt hàng thật và hàng nhái.
Để bảo vệ uy tín của ngành rượu, năm 1909, Chính phủ Pháp chính thức xác định ranh giới địa lý của vùng Cognac. Cognac được công nhận là Appellation d'Origine Contrôlée (AOC) – hệ thống chỉ dẫn địa lý được kiểm soát của Pháp.
Theo quy định AOC, chỉ những loại rượu đáp ứng đầy đủ các tiêu chí mới được phép mang tên Cognac. Nhờ hệ thống này, Cognac trở thành một trong những chỉ dẫn địa lý được bảo hộ nghiêm ngặt nhất thế giới.
Sau Thế chiến II, ngành Cognac bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Các thương hiệu lớn như Hennessy, Martell, Rémy Martin và Courvoisier đẩy mạnh xuất khẩu sang Mỹ, châu Âu và sau này là châu Á.
Đặc biệt từ cuối thế kỷ XX, nhu cầu tại Nhật Bản, Singapore, Hong Kong và Trung Quốc tăng nhanh, đưa Cognac trở thành một trong những loại rượu mạnh cao cấp có giá trị xuất khẩu lớn nhất của Pháp.
Cùng với sự phát triển của thị trường quốc tế, các dòng XO, Extra hay Hors d'Age cũng ngày càng được chú trọng nhằm đáp ứng nhu cầu của những người yêu thích rượu mạnh cao cấp.
Nhìn lại hơn 500 năm lịch sử, có thể thấy mỗi biến cố đều để lại dấu ấn sâu sắc đối với ngành Cognac. Đừng quên theo dõi trang tin tức của cửa hàng Rượu Tốt để cập nhật thêm những thông tin thú vị về thế giới rượu mạnh!
